FELIETON: Polska szkoła realizacji dźwięku

Mini- kompendium, część 1.

Pro Tools
Program do cyfrowej edycji dźwięku, uprzednio nagranego w studiu nagraniowym w czasie sesji nagraniowej. Umożliwia zarejestrowanie wielu ścieżek, zarówno równocześnie (tak zwana "seta"), jak i w systemie postsynchronicznym (czyli ślad po śladzie). Program Pro Tools charakteryzuje się tym, że jest wyjątkowo profesjonalny i wymaga trzykrotnego przestudiowania instrukcji w pedeefie, a także zaawansowanego oprzyrządowania peryferyjnego (na przykład dedykowany mikser, w którym suwaki przesuwają się samoistnie w zależności od zaprogramowanego wcześniej ustawienia). Biegła znajomość meandrów Pro Toolsa kwalifikuje kandydata na realizatora do ubiegania się o stanowisko Pro Ducenta. Uwaga! Jeżeli realizator, z którym współpracujemy publicznie przyznaje, że korzysta z innego oprogramowania edycyjnego, na przykład Logic, Cubase, Reaper, Samplitude, a nie daj boże Cool Edit - oznacza to ni mniej, ni więcej, że mamy do czynienia z pół-amatorem bądź amatorem, który chce wykorzystać naszą rzekomą nieznajomość realiów producenckich, a praca, której wykonanie chce dzięki nam i naszym pieniądzom uskutecznić, nie jest warta swojej ceny.

Studio nagrań jest jak dżungla. Przetrwają tylko najsilniejsze jednostki.

Studio nagrań
Miejsce pracy realizatora dźwięku / producenta muzycznego. Do najważniejszych części składowych studia nagrań należy:
a) reżyserka;
b) studio właściwe.
Do składu reżyserki zaliczamy sofę trzyosobową, kącik kawowo-herbaciany, zlewozmywak, realizatora / producenta oraz dedykowane mu urządzenia. Do studia właściwego zaliczamy pomieszczenie z odpowiednią izolacją akustyczną, w której wybrany muzyk wykonuje swoją nagrywaną partię. Komunikacja pomiędzy studiem właściwym a reżyserką odbywa się najczęściej poprzez okienko z pcv, łączące oba pomieszczenia. Zaletą przebywania w reżyserce jest możliwość bezkarnego czynienia złośliwych uwag (matka, rodzina w ogólności, umiejętności wykonawcze) muzykowi znajdującemu się w studiu właściwym, których, dzięki odduszeniu guzika mikrofonu realizatorskiego, rzeczony muzyk nie słyszy. Studia nagrań, w których cena za godzinę przekracza sto złotych netto (stan na wrzesień 2011), posiadają również pokoje gościnne, służące korzystającym ze studia muzykom do wypoczynku i regeneracji.

Realizator dźwięku / producent muzyczny
Osoba biorąca pieniądze za użyczanie studia, rąk oraz uszu zainteresowanym zespołom i wykonawcom, których potrzebą konsumencką jest nagranie materiału w warunkach profesjonalnych. Uwaga! W odróżnieniu od krajów zachodnich, na terenie Rzeczypospolitej nie zachodzi różnicowanie semantyczne określeń realizator i producent - są one używane przypadkowo oraz zamiennie. Na potrzeby niniejszego kompendium, które to przeznaczone jest na potrzeby przeciętnego konsumenta usług nagraniowych, krótka definicja, którą podałam wyżej, tuż po myślniku, powinna wystarczyć w zupełności. Miarą jakości usługodawcy są przede wszystkim rekomendacje kolegów, fora internetowe, elegancki łebsajt i certyfikaty ukończenia kursu dla realizatorów, organizowanego przez niemiecką firmę Behringer. Dodatkowym atutem jest operowanie przez usługodawcę językiem branżowym, niezrozumiałym i skomplikowanym, opowieści na temat sesji nagraniowej, którą realizował w 1993 na potrzeby zespołu Rezerwat, a także wspomniane już wyżej realizowanie nagrania przy pomocy oprogramowania Pro Tools.

Kombi w dieslu
Typ samochodu pięciodrzwiowego, charakteryzującego się obszernym bagażnikiem typu odwłok, napędzanego korzystnym w zakupie olejem napędowym. Auta kombi z tzw. butlą są całkowicie niefunkcjonalne, ze względu na zmniejszony litraż kufra tylnego - kompromisem w tym przypadku jest tak zwana instalacja w kole. Samochód typu kombi jest typowym środkiem transportu zespołów muzycznych, udających się na sesję nagraniową do miasta lub wsi, które oddalone jest od miejsca zamieszkania muzyków. Posiadanie własnego samochodu typu kombi w dieslu niejako nominuje kandydata na muzyka do pełnoprawnego członka zespołu i ogranicza do minimum niezbędne umiejętności wykonawcze tegoż. Jeżeli posiadacz samochodu typu kombi w dieslu jest przy okazji muzykiem koncertującym na scenie (umiejętności wykonawcze w takim wypadku również nie są sprawą priorytetową), zespół uzyskuje dodatkową przestrzeń wewnątrz auta, która umożliwia bądź zatrudnienie atrakcyjnej wokalistki, która rozszerzy i ukwieci klasyczny czteroosobowy skład (lecz może również prowadzić do konfliktów wewnątrzzespołowych), bądź też zabranie dodatkowego sprzętu muzycznego, który umożliwi wzbogacenie sesji nagraniowej w niebanalne dźwięki (np. syntezatora, wiadra, bębna typu kongo).

Miks
Owoc wspólnej pracy zespołu / wykonawcy i realizatora / producenta w postaci jednolitej ścieżki zarejestrowanego utworu, najczęściej przybierający formę pliku wave. Obrazowo (ze względu na graficzną reprezentację w programie, przypominającą długą pałkę wędliny) nazywany przez profesjonalistów "kiełbasą".
Dobry miks charakteryzuje "zajebisty sandomierz", czyli odgórnie ustalony poziom głośności i nasycenia poszczególnych instrumentów. W skład zajebistego sandomierza wchodzą kolejno:
- dobrze słyszalny tylko wokal i perkusja
- wyrównane "do grida" (siatki pomocniczej) ślady uderzeń bębnów
- dopuszczenie do głosu oryginalnych pomysłów producenta, mimo początkowego oporu zespołu (przepuszczenie gitary przez efekt typu cyfrowy flange, poszczególne partie wokalu na tak zwanym "telefonie", celem podkreślenia dramatyzmu fragmentu, zwłaszcza w części zwanej mostem, o której poniżej, dodatkowa solówka gitarowa w tercji, damskie chórki)
- całość nagrana postsynchronicznie i do klika (metronom - urządzenie wydające w regularnych odstępach czasowych charakterystycznie kliknięcie, przypominające najczęściej pstryknięcie wilgotnymi palcami); realizacja na setkę zarezerwowana jest dla zespołów nie posiadających odpowiednich środków finansowych, by sesję zrealizować według wytycznych profesjonalizmu

Budowa trójdzielna
Zabieg aranżacyjny stosowany w muzyce pop i rock, polegający na ustandaryzowanej budowie utworu piosenkowego. W skład utworu wchodzą:

- zwrotka, oparta na jednolitym riffie o charakterze stonowanym i niewielkich wariacjach harmonicznych. Śpiew przebiega umiarkowanie dynamicznie.

- most (z angielska: bridge), w którym zachodzi zmiana struktury harmonicznej zwrotki, najczęściej poprzez odwrócenie akordów występujących w zwrotce, bądź transpozycja dur-moll. Znanym i cenionym zabiegiem realizatorskim jest ściszenie w moście śladów bębnów oraz wprowadzenie w tle tzw. instrumentu lirycznego (fortepian, skrzypce - oba te instrumenty są łatwe w uzyskaniu bez konieczności zatrudniania muzyka zewnętrznego, jeśli tylko nasz realizator sprawnie operuje syntezatorem MIDI oraz zakupił na allegro odpowiednie banki dźwięków). Śpiew w moście przebiega również umiarkowanie dynamicznie, lecz narasta w miarę postępu i zbliżania się do refrenu. Most jest najkrótszą częścią utworu, nie występuje repetytywnie. Uwaga: ciekawym zabiegiem jest pojawienie się bębnów w formie narastających uderzeń w kotły, w rytmie ósemkowym na dwa - cztery takty przed pierwszym taktem refrenu. Istotnym elementem tego zabiegu jest skorzystanie z tzw. długiego fejdina (ang. fade in - stopniowe narastanie).

- refren, czyli najistotniejsza część utworu, który jest częścią repetytywną i powinien natychmiast wpadać w ucho. Śpiew jest dynamiczny, często z użyciem chórków (również damskich), dopuszczalne jest przeciąganie samogłosek, chociaż w granicach przyzwoitości. W refrenie ślady gitar przestają stanowić przyjemne tło, można pozwolić sobie na tak zwany "czad" (użycie efektu overdrive).
Dodatkowym, a wręcz niezbędnym elementem budowy trójdzielnej jest solówka instrumentalna, występująca najczęściej na harmonii refrenowej, po drugim bądź trzecim refrenie. Innym wariantem, chociaż rzadziej stosowanym, jest solówka na harmonii zwrotki, z podniesieniem dynamiki gitar i perkusji. Śpiew w solówce może występować w formie ozdobników typu "jeeee-eee", "aaaa" i podniosłych chórów w dużym pogłosie, śpiewających murmurando uproszczoną wersję podstawowej linii melodycznej.

Mam nadzieję, że powyższe wskazówki zachęcą was i dodadzą wam odwagi w skomplikowanym świecie branży muzycznej. Już za tydzień kolejna porcja dobrych rad, których nie przeczytacie nigdzie indziej! Powiedzcie kolegom! Niech zwycięża profesjonalizm.

Zapewniam przy okazji, że wszelkie podobieństwo osób i zdarzeń opisanych w powyższym kompendium jest złośliwe, ale całkowicie przypadkowe.